Wielki piec hutniczy w Samsonowie – historia Huty „Józef”
Wielki piec hutniczy w Samsonowie to jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków przemysłowych województwa świętokrzyskiego. Stanowi on pozostałość po Hucie „Józef”, wybudowanej na przełomie lat 20. i 30. XIX wieku w ramach rozwoju Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego – jednego z najstarszych okręgów przemysłowych w Polsce i w Europie.
Huta „Józef” była nowoczesnym na swoje czasy zakładem metalurgicznym, w którym funkcjonował wielki piec hutniczy, fryszerki, odlewnia oraz inne urządzenia związane z wytopem i obróbką żelaza. Dzięki bogatym złożom rudy żelaza w Górach Świętokrzyskich i dostępowi do drewna z pobliskich lasów, zakład przez wiele lat odgrywał kluczową rolę w produkcji hutniczej Królestwa Polskiego.
Choć huta uległa zniszczeniu w XIX wieku, do dziś zachowały się monumentalne ruiny wielkiego pieca, które robią ogromne wrażenie na turystach i pasjonatach historii. Obiekt jest unikatowym przykładem architektury przemysłowej sprzed ponad 200 lat i stanowi ważny punkt na Szlaku Zabytków Techniki województwa świętokrzyskiego.
Zwiedzanie ruin huty w Samsonowie to doskonała okazja, aby przenieść się w czasy rewolucji przemysłowej i poznać historię hutnictwa w Polsce. Wielki piec hutniczy „Józef” to nie tylko świadectwo dawnych technologii, ale także symbol przemysłowego dziedzictwa regionu, które do dziś budzi podziw i inspiruje.
.
W 1829 roku zainstalowano maszynę parową, która napędzała miech. Poważniejsze pożary w zakładach samsonowych wystąpiły w 1843 i 1848 r. Zakład produkował broń dla uczestników powstania styczniowego, za co Rosjanie spalili hutę w nocy z 9 na 10 czerwca 1866 roku. Po tym pożarze zakład nie został już odbudowany. W czasie I wojny światowej Austriacy zniszczyli tzw. wieżę gichtociągową, w której mieściły się urządzenia wyciągowe. Do dzisiaj pozostały ruiny wielkiego pieca, wieży wyciągowej oraz hal produkcyjnych.
Historia Samsonowa jest związana z przemysłem hutniczym. Tutaj w rejonie dzisiejszego Samsonowa, powstały pierwsze fabryki żelaza i stali. W Samsonowie już w XV w. istniała dymarka. W 1562 r. biskup Podniewski wydał pozwolenie Michałowi Niedźwiedziowi na zbudowanie kuźnicy nad Bobrzą pomiędzy Kołomanią a Zagnańskiem. Stanęła ona na północ od obecnych ruin huty Józef i rzeki Bobrzy. W roku 1594 Łukasz Samson herbu Topór, łowczy królewski (od niego pochodzi nazwa miejscowości) przejął istniejącą tutaj kuźnicę. W XVI w. i XVII w. włoscy dzierżawcy przekształcili kuźnicę w nowoczesną hutę (wybudowano wielki piec) – stało się to za sprawą rodziny włoskich przemysłowców – Cacciów z Bergamo, których sprowadził król Zygmunt III Waza. Projektantem wielkiego pieca był Hieronim Caccio. Zakład Cacciów nastawiony był głównie na produkcję wyrobów dla wojska, produkował szyszaki, pancerze, piki, pałasze i broń palną. W 1633 prawa do huty Cacciowie odstąpili Bernardowi Servalli, Piotrowi Gianotti i Janowi Gibboni. Dnia 21 marca 1661 roku jak podawała najstarsza polska gazeta Merkuriusz Polski Ordynaryjny król polski Jan II Kazimierz Waza obserwował w Samsonowie lanie dział dla wojska.
Zakład zniszczony został ostatecznie przez pożar, który wybuchł w nim w roku 1866. W czasie I wojny światowej Austriacy zniszczyli część istniejących wówczas zabudowań fabrycznych. Ruiny huty zostały zabezpieczone w latach 1981-1983 i udostępnione zwiedzającym.
Najważniejsze obiekty, jakie możemy dziś podziwiać z dawnego zakładu to ruiny wieży gihtociągowej, wielkiego pieca, hal produkcyjnych (odlewni, modelarni i emalierni) i podziemnego kanału doprowadzającego wodę.
Samsonów leży 3 km od Zagnańska, gdzie stoi słynny dąb Bartek
