Nazwa użytkownika   Hasło   Pamiętaj mnie     Przypomnieć login?   Zarejestruj się  

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

 Szlak Twierdzy Kraków

 
Dla turystów z całego świata mógłby być ogromnym magnesem. Dla pasjonatów i miłośników fortyfikacji, jest czymś wyjątkowym. Także w skali Europy a nawet świata jest wyjątkowy i wielki. Szlak Twierdzy Kraków z marketingowego i finansowego punktu widzenia jest ogromnym skarbem. Skarbem rozrzuconym po łąkach i lasach gminy Kraków. Stoi, w większości niszczenie, nie przyciągając turystów i nie przynosząc dużych dochodów dla miasta i jego mieszkańców. A szkoda...
 
Przebieg pieszo-rowerowego Szlaku Twierdzy Kraków pokrywa się w dużej mierze z historyczną, forteczną drogą rokadową. Szlak pieszo-rowerowy oznakowany jest jako żółto-czarno-żółty (barwy Habsburgów i cesarskiej Austrii), a składa się z dwóch odcinków: północnego (60 km) oraz południowego (41 km) zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu nad Wisłą.
Pieszo-rowerowy szlak dawnej Twierdzy Kraków, trasa o charakterze historyczno-turystyczno-krajoznawczo-kulturowym. Szlak łączy poszczególne elementy fortyfikacji "Twierdza Kraków składającej się ze 100 obiektów o charakterze militarnym, w tym 38 dużych fortów,
 
 
 
 
 
 
Rys historyczny Twierdzy Kraków
Objęcie Krakowa zaborem austriackim poza utratą niepodległości było równocześnie zapoczątkowaniem nowej ery w życiu miasta, ery nowoczesnej twierdzy, jednej z najsilniejszych w Europie. Niektórzy sądzili, iż jej budowa wynikała z potrzeb nadzoru nad miastem i stłumienia ewentualnych powstań. Przekształcenie Krakowa w potężną twierdzę miało jednak inne przyczyny. Z punktu widzenia Monarchii Austro-Węgierskiej, coraz bardziej sprzymierzonej z Prusami i coraz bardziej obawiającej się carskiej Rosji, miasto leżało w rozstrzygającym punkcie. Blokowało zarówno możliwy kierunek natarcia od strony Warszawy, jaki i od strony Lwowa. Zamykało drogę na Wiedeń oraz uniemożliwiało przedostanie się dolinami rzek na Słowację. 12 kwietnia 1850 zapadło zasadnicze postanowienia cesarza Franciszka Józefa I o budowie twierdzy wokół Krakowa. Zaplanowano przyszłe umocnienia oraz oznaczono punkty do ufortyfikowania. Przez cały okres twierdzy trwała rozbudowa jej struktury koszarowej i logistycznej. Forty zostały zorganizowane w rejony obronne, będące koncentracją już nie tylko fortów lecz różnego rodzaju umocnień obronnych wokół fortu głównego. Twórcą koncepcji (1870/71) grup fortecznych wokół Krakowa był r. Salis Soglio. Wprowadzano ją od 1888 r. Każdy rejon miał pewną autonomię w walce, posiadał wyodrębniony skład i dowództwo.5   W rezultacie powstało osiem rejonów obronnych    (Ryc.5), o których podziale zadecydowały doliny rzek uchodzących do Wisły, które w naturalny sposób miały także rozdzielać potencjalne siły wroga na przedpolu Twierdzy:
I - Miasto Kraków (rdzeń twierdzy),
II - Miasto Podgórze,
III - Zachodnie obrzeża Lasu Wolskiego (górny bieg Wisły – dolina Rudawy),
IV - Mydlniki – Zielonki (dolina Rudawy – dolina Prądnika),
V - Zielonki – Mistrzejowice (dolina Prądnika – dolina Dłubni),
VI - Mistrzejowice – Wisła (dolina Dłubni – dolny bieg Wisły),
VII - Wisła – Wilga (dolny bieg Wisły – dolina Wilgi),
VIII - Wilga – Wisła (dolina Wilgi – górny bieg Wisły)
Ośrodkiem grupy fortecznej zewnętrznego pierścienia był zazwyczaj silny fort pancerny lub zmodernizowany i unowocześniony fort artyleryjski. Koncentrował on ponadto jeden lub więcej małych fortów, osobne tradytory, kilka baterii polowych lekkiej i ciężkiej artylerii a także koszary, prochownie, schrony, a więc wszystko co było niezbędne do obrony. Numerację fortów i innych obiektów obronnych przyjęto w 1856 r., po zakończeniu budowy szańców polowych FS, na przedpolu ówczesnego rdzenia twierdzy. Numeracja zaczynała się od brzegu Wisły, po zachodniej stronie twierdzy i obejmowała cały pierścień obronny. Obiektom wybudowanym później, nadawano dodatkowe oznaczenia połówkowe i ćwiartkowe, uzupełniane często symbolem literowym. Główny pierścień fortyfikacji, trzecia, zewnętrzna linia obrony liczyła łącznie 34 forty.
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
Kalendarium
 
Okres 1849 – 1870
Jest to pierwszy etap austriackiej rozbudowy twierdzy, a właściwie obozu warownego Kraków. Budowle zostały nałożone na wcześniejszy układ umocnień zaprojektowany przez Tadeusza Kościuszkę. Szkielet obronny uzupełniono trzydziestoma ziemnymi szańcami, usypanymi w latach 1854 – 1856 (oznakowanych w skrócie FS, od Feldschanze- szaniec polowy), które wypełniły międzypola pomiędzy fortami stałymi. W latach 1852 – 1866 powstał wielokilometrowy ciąg wałów obejmujący całe centrum Krakowa w dzisiejszym znaczeniu, a więc w obrębie wspólczesnej Alei Trzech Wieszczów. W roku 1856 po raz pierwszy na ziemiach polskich użyto lanego betonu fortecznego. W dniu 26 maja tego samego roku, po zakończeniu I etapu robót fortyfikacyjnych, Kraków ogłoszony został twierdzą. Sytuacja polityczna w Europie, jak również wrażenie, jakie wywarła klęska armii francuskiej w wojnie fortecznej (1870 - 1872) spowodowały nowy impuls do intensywnej rozbudowy Twierdzy Kraków.
 
Okres 1872 – 1888
W budowie nowych fortyfikacji oparto się na tzw. starej zasadzie Montalemberta (1714 - 1800)7 głoszącej, że najlepsza obroną przed artylerią oblężniczą jest silna własna artyleria, która zniszczy przeciwnika na przedpolu. Zatem funkcja obrony dalekiej (tzn. artyleria ciężka) zdominowała obronę w tym systemie umocnień. W latach 1872 – 1886 na wzgórzach wznoszących się ok 6 - 9 km od centrum miasta zaczęto budować trzeci, wielki pierścień fortyfikacji.
 
Okres 1892 – 1918
W wyniku zmian w rodzaju używanej broni, większość fortów artyleryjskich jeszcze przed zakończeniem ich budowy była przestarzała. Z tych przyczyn fort artyleryjski ustąpił miejsca fortowi pancernemu. Lata 1902 – 1914 to, mimo stosunkowo nieodległej perspektywy czasowej, mało znany a nawet tajemniczy okres rozwoju Twierdzy Kraków, w którym powstało jednak wiele obiektów fortecznych. Miały miejsce także kolejne modernizacje, duży nacisk położono na fortyfikacje polowe, zabudowę międzypól i pozycji wysuniętych dla wzmocnienia artylerii. Kolejny krok to likwidacja wybudowanego z ogromnym wysiłkiem przed zaledwie czterdziestu laty, wielokątnego obwodu rdzenia. Kasacji ulegają niektóre szańce, a inne zostają całkowicie przebudowane na nowoczesne forty obrony bliskiej.
 
Od 1918
W ostatnich tygodniach I wojny światowej potężne umocnienia twierdzy nie zdołały uchronić załogi austro-węgierskiej przed rozpadem i bez rozlewu krwi przeszły w ręce organizującego się Wojska Polskiego.  W sztabie Krakowskiego Okręgu Wojskowego utworzono Zarząd Forteczny, który zajmował się ochroną i konserwacją, a także zagospodarowaniem pozostawionych fortyfikacji. Skupiano się głównie na modernizacji koszar i wartowni przyfortecznych. Sprzedano prawie całkowicie grunty kurtyn rdzenia, z szańcami i fortami włącznie, niektóre forty zniwelowano.   W grudniu 1944 wojska niemieckie wykorzystały forty północnego i wschodniego frontu III pierścienia dla organizacji pozycji obronnej, stawiając krótkotrwały opór wojskom radzieckim. Po II Wojnie Światowej zniszczono kilkanaście fortów. Od lat ’70 XXw. większość fortów jest opuszczona i niewykorzystywana.
 
  rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 
STAN ISTNIEJĄCY
 
Spośród zachowanych do dzisiaj obiektów Twierdzy Kraków, położonych też poza granicami miasta (w gminie Zielonki), tylko część jest użytkowana. Pozostałe stoją niezagospodarowane i niedostępne dla zwiedzających. Na obszarze Gminy Miejskiej Kraków znajduje się 35 fortów (wszystkich można zliczyć 49), 4 ostrogi bramne, 15 schronów amunicyjnych, baterie, szańce oraz kawerny. Obiekty objęte opracowaniem - należące do III Rejonu Obronnego – wszystkie zlokalizowane są na obszarze Gminy Kraków. W zasobach Gminy znajduje się tylko część obiektów różniących się stanem zachowania, zagospodarowania oraz stanem prawnym. Większość z nich zarządzana jest przez Zarząd Budynków Komunalnych M. Krakowa (wszystkie forty), część terenów zielonych przez Krakowski Zarząd Komunalny, pozostałe obiekty znajdują się w gestii Wydziału Skarbu Miasta. W celu zwizualizowania zasobu Twierdzy Kraków przygotowano Mapę Szlaku Twierdzy Kraków.
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 
Forty zagospodarowane
 
Fort 2 „Kościuszko” – siedziba radia RMF FM, muzeum, kawiarnia
Fort 38 „Skała” – Obserwatorium Astronomiczne UJ
Fort 39 „Olszanica” – ośrodek jeździecki, schronisko jeździeckie
Fort 45 „Zielonki” – hotel "Twierdza" oraz strzelnica
Fort 47a „Węgrzce” – siedziba firmy transportowej, strzelnica
Fort 49 "Krzesławice" – Młodzieżowy Dom Kultury
Fort 49 ¼ „Grębałów” – ośrodek jeździecki
Fort III Kleparz – piwnica win importowanych, klub muzyczny "Forty Kleparz"
 
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
 rys. Karolina Zięba-Kulawik
 
Opracowanie grafik: Karolina Zięba-Kulawik
 

forty i twierdze w Polsce

forty i twierdze

 

 

Schematyczny plan Twierdzy Kraków - podział na VIII rejonów obronnych (opracowanie: J. i K.

Wielgusowie wg J. Bogdanowskiego/ źródło: Atlas Twierdzy Kraków).

 

Obóz warowny Kraków w latach 1849-55 na tle obecnego planu miasta (oprac. J. Bogdanowski, w Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, Kraków 1979). Brak jeszcze III Rejonu Obronnego Twierdzy Kraków.

 

Rekonstrukcja rozplanowania Twierdzy Kraków w latach 1870-85. Dzieła i drogi: istniejące w 1870: 1 - rdzeń, 2 - forty, 3 –szańce FS zachowane i skasowane wkrótce, 4 – okres rozbudowy; 1874-80: forty, baterie i szańce piechoty, 5 – okres rozbudowy do 1885, 6 – główne zgrupowania prochowni, 7 – orientacyjne warstwice co ok 50 m, 8 – Wisła i dopływy, 9 – drogi i linie kolejowe (oprac. J. Bogdanowski, w: Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, Kraków 1979). Niebieska ramka: obszar opracowania - III Rejon Obronny Twierdzy Kraków.

 

Rekonstrukcja przekształceń twierdzy w latach 1885-1914. 1 – stan około 1885 z oznaczeniami dzieł istniejących i już skasowanych, 2 – rozbudowa (głównie rdzenia) w latach 1888-90, nowe forty, okopy i odcinki dróg, 3 – rozbudowa (głównie pierścienia zewnętrznego) w latach 1896-1902 z oznaczeniem nowych fortów, dróg i prochowni, 4 – miejsca przygotowane dla mostów pontonowych oraz schrony kute w skałach (kawerny); 5 – obiekty w tym okresie kasowane, 6 – okres ostatniej rozbudowy 1908-14 w zakresie nowego noyau, forty i baterie, oraz 7 – wały nowego noyau i baterie pierścienia, a także 8 – tradytory i schrony przydrożne, wreszcie 9 – linie kolejowe stare, nowo zbudowane i skasowane  (oprac. J. Bogdanowski, w : Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, 1979). Niebieska ramka: obszar opracowania - III Rejon Obronny Twierdzy Kraków.

 

https://lh3.googleusercontent.com/-6mQCvE-S85U/VkI0vIoat1I/AAAAAAABKCA/SDWKlcl6Xk8/w860-h711-no/t5.JPG

Zabytkowe dzieła dawnej twierdzy wg stanu z 1945 r. dla obszaru III Rejonu Obronnego (oprac. J. Bogdanowski, w : Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, 1979)

 

Typowy plan dzieł III grupy warownej: 1 – bateria forteczna Ostra Góra FB 36, 2 – bateria forteczna Srebrna Góra FB 36, 3 – fort piechoty Gumańczy Dół III-1, 4- fort Olszanica (oprac. J. Bogdanowski)

 

 opracowanie: Albin Marciniak

 

 

podziemia

podziemia

miasta

miasta

zamki i pałace

zamki i palace

skanseny

skanseny

parowozownie

parowozownie

muzea

muzea

miejsca wyjątkowe

miejsca wyjatkowe

forty i twierdze

forty i twierdze

zabytki sakralne

zabytki sakralne

Woda - szlaki kajakowe, spływy, wyprawy, rejsy

najpiekniejsze szlaki kajakowe w Polsce

 

spływy kajakowe

splywy kajakowe

polecane rejsy

polecane rejsy

imprezy

imprezy wodniakow2

Żaglowce

AKCJE EKOLOGICZNE - CZYSTE GÓRY CZYSTE SZLAKI

Czysta Polska czyste góry czyste szlaki

rajdy, zloty

rajdy i zloty

imprezy górskie

imprezy gorskie

daty i rocznice

testy sprzętu

książki

schroniska

schroniska gorskie

fotorelacje

fotorelacje

konkursy

konkursy

tanie linie

 

Kuchnie świata

 

 

 

 

mapy Tatr online

 mapy tatr

Małopolska Gościnna

SKANSENY I MUZEA PLENEROWE W MAŁOPOLSCE 3   Zamki i obiekty obronne w Małopolsce 2  PODZIEMIA W MAŁOPOLSCE 2
 
  

sprzęt outdoorowy - testy - porady - nowości - zapowiedzi

rower on tour

POLAND ON TOUR - VISIT POLAND

Visit Poland

FOTOGRAFIA PODRÓŻNICZA

fotografia warsztaty testy

Aleja Podróżników, Odkrywców i Zdobywców

aleja 2019

Underground in Europe

Underground in Europe to explore

 

Polecamy

Najpiekniejsze Miejsca w Tatrach baner
 

polecamy orla

zamki w Polsce okładka 

Obiekty UNESCO w Polsce

Polskie obiekty na Liście UNESCO
 
 

Szczyty Tatr Polskich alfabetycznie

 

szczyty pasm górskich w Polsce

 

niebezpieczne zwierzęta w Polsce
najbardziej niebezpieczne lotniska na świecie
najniebezpieczniejsze rośliny świata
najwyższe drzewa świata
najdłuższe mosty świata
najdziwniejsze budynki świata
 
 
FESTIWALE PODRÓŻNIKÓW
 
 
hosting zapewnia
 
facebook klub podróżników śródziemie

Odwiedza nas 160 gości oraz 0 użytkowników.