Polityka prywatności Polityka plików cookie
niedziela, 1 lutego, 2026

Zamek w Tarnowie na Górze Świętego Marcina

Strona główna » Zamek w Tarnowie na Górze Świętego Marcina
Zamki i pałace

Zamek w Tarnowie na Górze Świętego Marcina

przez Klub Podróżników
przez Klub Podróżników 0 komentarze/y

ruiny średniowiecznego zamku na Górze Świętego Marcina w Tarnowie

 
 
  Zamek tarnowski, rezydencja właścicieli Tarnowa i centrum administracyjne dóbr tarnowskich. Ruiny jego położone są na zboczu (303 m n.p.m.) Góry św. Marcina. Zbudowany w latach 1328–1331 przez Spicymira herbu Leliwa, kasztelana krakowskiego na wzgórzu podzielonym rowem na dwie części w odległości około 2 kilometrów od lokowanego w 1330 roku miasta Tarnowa. Odnalezione pod ruinami szkielety ludzkie wskazują, że pierwotnie mógł w tym miejscu stać pierwszy kościół tarnowski. Na niższej części wzgórza powstał przygródek – zaplecze gospodarczo-administracyjne (siedziba burgrabiego lub starosty), a na wyższej zamek wysoki, czyli warowna rezydencja. Obie części otoczono osobnym murem. Łącznie liczyły one ok. 2000 m kw. powierzchni. Był to zatem jeden z największych zamków możnowładczych w Polsce w średniowieczu, który otrzymał atrybuty zastrzeżone dotąd na ziemiach polskich dla zamków monarszych, takie jak kaplica i cylindryczna wieża główna. Zabudowa przygródka była drewniana, a zamku wysokiego składała się z murowanych budynków przylegających od wewnątrz do muru obwodowego i cylindrycznej wieży w pobliżu wejścia. W 1331 roku została konsekrowana kaplica zamkowa pw. Najświętszej Maryi Panny.
 
 

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpufZamek w Tarnowie – ruiny średniowiecznego zamku na Górze Świętego Marcina w Tarnowie

Zamek w Tarnowie ruiny

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają…

– pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

 

Tarnów – ruiny zamku na Górze Św. Marcina. Zamek wzniósł w latach 1329-31 Spycimir Leliwita. Pierwotnie była to kamienno-ceglana budowla z potężną wieżą i niewielką częścią mieszkalną, murem obwodowym i bramą. W pierwszej połowie XVI w. zamek , stając się rezydencją rodu Tarnowskich, zostaje rozbudowany i składa się z zamku wysokiego i niskiego. Wówczas to, zostaje także otoczony fortyfikacjami bastionowymi. Z potężnego niegdyś gniazda rodowego Tarnowskich pozostało dziś niewiele: kamienne zarysy zamku wysokiego oraz ceglana budowla obronna zwana arsenałem. Prace architektoniczne na Górze Św. Marcina przyniosły wiele znalezisk. Najbardziej interesująca okazała się skrytka w jednej ze ścian. Znajdowało się tam tysiąc miedzianych i srebrnych monet polskich, litewskich, szwedzkich, szkockich i innych z czasów od XV do XVII wieku. Także i ten zamek ma swoją legendę, która głosi, jakoby zamek miał być połączony podziemnym tunelem z Kościołem oo. Bernardynów.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/REGION-TARNOWSKI/Zamki-i-fortyfikacje#sthash.atL1mLil.dpuf

…w samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną „minatur”, jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają… – See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Zamek-Tarnowskich#sthash.w6ruPLTC.dpuf

Tarnów – ruiny zamku na Górze Św. Marcina. Zamek wzniósł w latach 1329-31 Spycimir Leliwita. Pierwotnie była to kamienno-ceglana budowla z potężną wieżą i niewielką częścią mieszkalną, murem obwodowym i bramą. W pierwszej połowie XVI w. zamek , stając się rezydencją rodu Tarnowskich, zostaje rozbudowany i składa się z zamku wysokiego i niskiego. Wówczas to, zostaje także otoczony fortyfikacjami bastionowymi. Z potężnego niegdyś gniazda rodowego Tarnowskich pozostało dziś niewiele: kamienne zarysy zamku wysokiego oraz ceglana budowla obronna zwana arsenałem. Prace architektoniczne na Górze Św. Marcina przyniosły wiele znalezisk. Najbardziej interesująca okazała się skrytka w jednej ze ścian. Znajdowało się tam tysiąc miedzianych i srebrnych monet polskich, litewskich, szwedzkich, szkockich i innych z czasów od XV do XVII wieku. Także i ten zamek ma swoją legendę, która głosi, jakoby zamek miał być połączony podziemnym tunelem z Kościołem oo. Bernardynów.

– See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/REGION-TARNOWSKI/Zamki-i-fortyfikacje#sthash.atL1mLil.dpuf

Tarnów – ruiny zamku na Górze Św. Marcina. Zamek wzniósł w latach 1329-31 Spycimir Leliwita. Pierwotnie była to kamienno-ceglana budowla z potężną wieżą i niewielką częścią mieszkalną, murem obwodowym i bramą. W pierwszej połowie XVI w. zamek , stając się rezydencją rodu Tarnowskich, zostaje rozbudowany i składa się z zamku wysokiego i niskiego. Wówczas to, zostaje także otoczony fortyfikacjami bastionowymi. Z potężnego niegdyś gniazda rodowego Tarnowskich pozostało dziś niewiele: kamienne zarysy zamku wysokiego oraz ceglana budowla obronna zwana arsenałem. Prace architektoniczne na Górze Św. Marcina przyniosły wiele znalezisk. Najbardziej interesująca okazała się skrytka w jednej ze ścian. Znajdowało się tam tysiąc miedzianych i srebrnych monet polskich, litewskich, szwedzkich, szkockich i innych z czasów od XV do XVII wieku. Także i ten zamek ma swoją legendę, która głosi, jakoby zamek miał być połączony podziemnym tunelem z Kościołem oo. Bernardynów. – See more at: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/REGION-TARNOWSKI/Zamki-i-fortyfikacje#sthash.atL1mLil.dpuf
news
 
Odzyskanie wzgórza zamkowego przez Tarnów stało się faktem. Jak potwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Góra Św. Marcina czyli działka na której znajdują się ruiny zamku podpada pod działanie dekretu Polskiego Komitetu  Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tym samym jest szansa na zainwestowanie we wzgórze i ruiny, by to miejsce stało się wizytówką i mocnym magnesem przyciągającym turystów do Tarnowa. 

Grzegorz Szczerba, radca prawny UM miasta, który zajmował się tą sprawą, podał informację o orzeczeniu NSA:

„Nie zdarza mi się raczej pisać o swej działalności zawodowej. Tym razem zrobię wyjątek. Pomyślne zakończenie sprawy, która toczyła się we wszystkich instancjach ponad 14,5 roku, a dotyczy terenów na Górze św. Marcina jest ku temu okazją. Dziś NSA wyrokiem potwierdził ostatecznie tezę, którą postawiłem w roku 2009 pisząc książkę pod tytułem Darowizna księcia Romana Sanguszki, że teren z ruinami zamku podlegał reformie rolnej. Skarga kasacyjna przedstawicieli rodu Sanguszków właśnie została oddalona.”

Tym samym zakończył się spór trwający od blisko 15 lat. Książę Paweł Sanguszko wraz z nieżyjącą już matką Klaudią Sanguszko, do tej pory w księgach wieczystych byli wpisani jako właściciele i nosili się z zamiarem sprzedaży 5 ha terenu na Górze św. Marcina.
Jednak jak ustalił sąd, książę Roman Sanguszko przed wybuchem wojny podarował publicznie ten teren społeczności tarnowskiej. Ponadto wzgórze wraz z ruinami zamku podlegały reformie rolnej.

 
 
 
Właścicielami ponad 5-hektarowej działki z pozostałościami zamku byli księstwo Paweł i Klaudia Sanguszkowie. To ich dane widniały w księgach wieczystych.
Jan Amor Tarnowski, potomek rycerza Spicymira urodził w 1488r w rodowym zamku Lelivitów na Górze Św. Marcina w Tarnowie. Rodzicami byli kasztelan krakowski Jan Amor i Barbara z Rożnowa, wnuczka Zawiszy Czarnego.
 
 
 
Zamek leży na wzgórzu, ok. 2 km od zabytkowego centrum Tarnowa
 
 
Zamek w Tarnowie 18
 
 
 
 
Otoczenie zamku jest porośnięte drzewami i krzakami.
 
 
Zamek w Tarnowie 16
 
 
W 1342 roku Spycimir Leliwita podpisał na zamku pierwszy znany dokument. Możnowładca ten był protoplastą m.in. rodu Tarnowskich. Zamek był sukcesywnie rozbudowywany przez kolejnych właścicieli z tej rodziny. Każdy nowy pan na Tarnowie zaczynał swoje władanie miastem od przyjęcia hołdu od przedstawicieli władz miasta w zamku. Większość z nich do XVII wieku także się w nim urodziła. Z monarchów polskich w zamku tarnowskim gościli m.in. Kazimierz Wielki (1361, 1364), Władysław Jagiełło (1392, 1424), Bona Sforza i Zygmunt Stary (1537). Około połowy XV wieku drewnianą zabudowę przygródka zastąpiła murowana; powiększony został także zamek wysoki, a jego obronność wzmocniona m.in. przez dobudowanie dwóch baszt i wału od strony południowej.
 
 
 
Zamek w Tarnowie 2
 
 
W latach 1519–1527 hetman Jan Amor Tarnowski przebudował zamek w duchu renesansu i otoczył go murowano-ziemnymi fortyfikacjami bastejowymi, czyniąc go jednym z najwspanialszych zamków monarchii oraz czołowym ośrodkiem kultury polskiego odrodzenia; zgromadził w nim także cenną bibliotekę. W 1528 przez pół roku zamek i miasto zostały oddane do dyspozycji króla Węgier Jana Zápolyi z dworem. W 1567 roku zamek przeszedł w ręce córki hetmana, Zofii, małżonki księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Przeciwnicy Ostrogskiego wykorzystali pretensje, jakie do dóbr tarnowskich zgłaszali inni Tarnowscy, i 18 kwietnia 1570 roku doprowadzili do jego zdobycia i rabunku łącznie ze słynną biblioteką hetmańską. Wyrokiem królewskim zamek wrócił do Ostrogskiego.
 
 
Zamek w Tarnowie 1
 
 
Przed 1603 rokiem książę Janusz Ostrogski powiększył zamek wysoki od północnego wschodu o krótkie dwudzielne skrzydło – „gmaszki nowo zbudowane”. W 1603 roku dokonano jego podziału między Januszem a dziećmi jego zmarłego brata, Aleksandra. Inwentarze z lat 1603 i 1618 stanowią główne źródło do dziejów zamku. Według nich dzielił się on na przygródek, zamek wysoki i pozostałą zabudowę. Do przygródka prowadził most zwodzony. Brama mieściła się w baszcie z mieszkaniem burgrabiego nad przejazdem. Baszta bramna zwieńczona była wieżyczką z zegarem. Za nią stał dom dla starosty z łaźnią na parterze. Wzdłuż brukowanego dziedzińca ciągnęła się parterowa zabudowa: zaikhaus, stajnie, piekarnia, spiżarnia i sklepik piekarski. Na zachodnim krańcu przygródka za studnią stała wieża z kuchnią w przyziemiu i dwoma piętrami. Na pierwszym piętrze znajdowała się izba grodzka, w której urzędował starosta.
 
 
Zamek w Tarnowie 19
 
 
Do zamku wysokiego prowadził drewniany most. Brama była sklepiona. Po jej bokach znajdowały się pomieszczenia magazynowe, kuchnia i piwnica. Z dziedzińca pierwsze wejście prowadziło do „izby drabanckiej”. Zajmowali ją drabanci strzegący zamku. W przyziemiu wokół dziedzińca znajdywały się także „sklep wielki”, czyli spiżarnia, oraz inne pomieszczenia magazynowe lub przeznaczone dla służby („sklep, gdzie credencerze chowali się”, „izba stołowa dolna”).
Do pomieszczeń na piętrze wiodły kręcone schody. Pierwszym była „sień przed izbą fladrową”. Strop „izby fladrowej” zdobiony był rzeźbionymi kwiatami w kasetonach. Za izbą była sklepiona komnata. Drugi zespół apartamentowy, znajdujący się przypuszczalnie nad pierwszym, tworzyła „izba złocista” z komnatami i izdebką. Była przy nim również „komnata z kamiennymi obrazami”, czyli dekorowana płaskorzeźbami, być może przedstawiającymi zwycięstwa bitewne panów na Tarnowie.
Rozplanowanie zamku wskazuje, że największe pomieszczenia znajdowały się w skrzydle południowym, a ich powierzchnia mogła przekraczać 200 m kw. Należała do nich „izba stołowa nowo naprawna”, posiadająca siedem okien. Przy niej „kuchenka z gmachem starym”, sień oraz „izdebka i komnata”. Najwyższą kondygnację zajmowała „sala na wierzchu”, również o siedmiu oknach. Ściany sali ozdobione były boazerią, a strop dekoracją malarską. Sala łączyła się z pomieszczeniem kaplicy (była tam jeszcze w 1603 roku, w 1618 roku czytamy już tylko o „izdebce”) o dwóch oknach, posadzce z glazurowanych płytek, zdobionej boazerią i dekoracją malarską. Łącznie zamek liczył około 100 pomieszczeń, w tym 35 ogrzewanych. Około 1630 zamek opuściła księżna Teofila Ostrogska, która przeniosła się do zamku w Dębnie. Według inwentarza z 1651 roku przegniłe były mosty i dachy. Przed 1675 rokiem ówcześni właściciele odnowili zamek i nakryli go nowym dachem. W 1670 roku książę Aleksander Janusz Zasławski podpisał w nim ostatni znany dokument.
 
 
 
Zamek w Tarnowie 4
 
 
Na początku XVIII wieku zamek został ostatecznie opuszczony. „Zwierzchność zamkowa” przeniosła się do drewnianego dworu w Gumniskach. W 1747 roku książę Janusz Aleksander Sanguszko zezwolił tarnowskim bernardynkom na pozyskiwanie z ruin zamku materiału na budowę kościoła. W 1848 roku na ruinach usypano kopiec pamięci ofiar rzezi galicyjskiej 1846 roku. Nie został on ukończony z powodu przerwania prac przez władze austriackie (kopiec miała zwieńczyć kaplica). W 1938 roku książę Roman Sanguszko przekazał miastu Górę św. Marcina z ruinami zamku w celu utworzenia tam parku im. Niepodległości i księcia Romana Sanguszki („Sybiraka”). Akt ten nie został jednak zarejestrowany w księgach hipotecznych. Podejmowane trzykrotnie prace archeologiczne (1939, 1963–1969, 1979–1985) doprowadziły do odsłonięcia znacznych fragmentów ruin zamku, w tym najlepiej zachowanych fortyfikacji z XVI wieku. Żadne z kolejnych badań nie zostały jednak doprowadzone do końca. W 2007 roku powstało Stowarzyszenie „Zamek Tarnowski” dążące do rewitalizacji aktualnie niszczejących ruin zamku.
 
 
Zamek w Tarnowie 3
 
 
Zamek w Tarnowie 5
 
 
Zamek w Tarnowie 6
 
 
 
 
Zamek w Tarnowie 7
 
 
Zamek w Tarnowie 8
 
 
Zamek w Tarnowie 9
 
 
 
Zamek w Tarnowie 10
 
 
 
 
Zamek w Tarnowie 11
 
 
 
 
Zamek w Tarnowie 12
 
 
 
 
Zamek w Tarnowie 14
 
 
 
Zamek w Tarnowie 15
 
 
 
Zamek w Tarnowie 16
 
 
 
Zamek w Tarnowie 17
 
 
 
 
 

opracowanie & foto : Albin Marciniak

 
 
 

Zamki w Polsce

 
Najpiękniejsze i najokazalsze obiekty obronne
 
 
ZAMKI W POLSCE baner
 
 

 

Może Ci się też spodobać
banner

Podobne Wpisy przykładowy tekst

Zamki w Małopolsce – 107 zamków i obiektów obronnych

Najpiękniejsze Zamki w Polsce – 30 zamków polecanych do zwiedzania

Najpiękniejsze zamki i obiekty obronne w Polsce polecane do zwiedzania

Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie

Zamek w Gostyninie

Zamek w Ząbkowicach Śląskich

@2021 - All Right Reserved. Designed and Developed by PenciDesign